Με έγχρωμους χάρτες και εικόνες, ο Άτλαντας εξηγεί με απλό και σαφή τρόπο την ποικιλομορφία του εδάφους σε ολόκληρη την αφρικανική ήπειρο και τονίζει τη σημασία των μη ανανεώσιμων πόρων...

Ο 1ος Άτλας Εδάφους της Αφρικής

Επιμέλεια: Χρήστος Στρατάκης

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την προηγούμενη εβδομάδα τον πρώτο Άτλαντα Εδάφους της Αφρικής, υπογραμμίζοντας τον ζωτικό ρόλο του εδάφους, ο οποίος παρέχει τρόφιμα, ζωοτροφές, καυσόξυλα, μειώνει τον κίνδυνο των πλημμυρών και προστατεύει τα αποθέματα νερού.

Με έγχρωμους χάρτες και εικόνες, ο Άτλαντας εξηγεί με απλό και σαφή τρόπο την ποικιλομορφία του εδάφους σε ολόκληρη την αφρικανική ήπειρο και τονίζει τη σημασία των μη ανανεώσιμων πόρων.

Elliniki Georgia SOIL AFRICA

To Κέντρο Έρευνας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το JRC (Joint Research Centre) και μια διεθνούς φήμης ομάδα εδαφολόγων από την Αφρική και την Ευρώπη, συνεργάστηκαν για τη δημιουργία του παραπάνω Άτλαντα. Ο στόχος είναι να αυξηθεί η ευαισθητοποίηση σε όλα τα επίπεδα – από τους πολιτικούς μέχρι το ευρύ κοινό – σχετικά με τη σημασία του εδάφους για τη ζωή στην Αφρική.

Παρουσιάζοντας το εδαφικό χάρτη της Αφρικής σε ειδική συνεδρίαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Επιτροπής της Αφρικανικής Ένωσης στην Αντίς Αμπέμπα, ο Ευρωπαίος Επίτροπος για την Κλιματική Δράση, Connie Hedegaard, δήλωσε: «Τα εδάφη της Αφρικής έχουν καίριο ρόλο στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και αποτελούν τη βάση για τη βιώσιμη ανάπτυξη και την ασφάλεια των τροφίμων».

Η Επίτροπος Máire Geoghegan-Quinn, αρμόδια για την έρευνα, την καινοτομία και την επιστήμη, πρόσθεσε: «Με μια περιεκτική εκτίμηση αυτού του περιορισμένου φυσικού πόρου (εδάφους) ελπίζουμε να αυξηθεί η συνειδητοποίηση της ανάγκης για βελτίωση της προστασίας και της βιώσιμης διαχείρισης των αφρικανικών εδαφών».

Οι έρημοι και οι άνυδρες περιοχές αποτελούν το 60% της επιφάνειας του εδάφους της αφρικανικής ηπείρου, με πάνω από ένα δισεκατομμύριο κατοίκους στις περιοχές αυτές. Μεγάλο μέρος της υπόλοιπης γης αποτελείται από  γερασμένα, εξαντλημένα εδάφη που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή ώστε να χρησιμοποιηθούν στη γεωργία.

Η αύξηση του πληθυσμού και η αστικοποίηση, σε συνδυασμό με αντικρουόμενες οικονομικές προκλήσεις (οι καλλιέργειες που προορίζονται για εξαγωγή, η παραγωγή βιοκαυσίμων,  η διατήρηση της βιοποικιλότητας, η εξόρυξη ορυκτού πλούτου, η δέσμευση του διοξειδίου του άνθρακα), συντελούν ακόμη περισσότερο στην εξάντληση των εδαφών. Τα γόνιμα και παραγωγικά εδάφη είναι το κλειδί για την αντιμετώπιση της πείνας και είναι μια ιδιαίτερη πρόκληση για την Αφρική, όπου, σε πολλά μέρη, τα εδάφη χάνουν τα θρεπτικά τους συστατικά πιο γρήγορα από ό, τι τα κερδίζουν από τα λιπάσματα.

Η τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων επί του παρόντος περιορίζεται λόγω της έλλειψης μέχρι σήμερα των δεδομένων σχετικά με τους πόρους του εδάφους της Αφρικής. Το JRC, σε συνεργασία με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας (FAO) και Αφρικανούς εδαφολόγους, θα ξεκινήσει μία παναφρικανική εκτίμηση σχετικά με την κατάσταση των εδαφικών πόρων στην επικείμενη διάσκεψη της Αφρικανικής Εδαφολογικής Κοινότητας στην Κένυα (Οκτώβριος 2013).

Φόντο του Άτλαντα

Ο Άτλαντας Εδάφους είναι μια συνεργατική πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Αφρικανικής Ένωσης και του FAO, για να υποστηριχθεί και να ενθαρρυνθεί η αειφόρος χρήση των εδαφικών πόρων στην Αφρική και η Παγκόσμια Εδαφική Συμφωνία για την Ασφάλεια των Τροφίμων.

Ο Άτλας εξηγεί την προέλευση και τις λειτουργίες του εδάφους, περιγράφει τους διάφορους τύπους εδαφών και τη σημασία τους, τόσο σε τοπικά όσο και παγκόσμια ζητήματα. Εξετάζει επίσης τις κύριες απειλές για το έδαφος και τα μέτρα που λαμβάνονται για την προστασία των εδαφικών πόρων.

Μερικά βασικά στοιχεία:

  • Το 98% του συνόλου των θερμίδων που καταναλώνονται στην Αφρική προέρχονται από εδαφικούς πόρους της Αφρικής.
  • Η οργανική ύλη στο έδαφος μπορεί να αποθηκεύσει πάνω από δέκα φορές το βάρος της σε νερό, και μειώνει τον κίνδυνο των πλημμυρών ενώ προστατεύει και τα υπόγεια αποθέματα νερού.
  • Τα αφρικανικά εδάφη αποθηκεύουν  περίπου 200 γιγατόνους οργανικού άνθρακα – 2,5 φορές περισσότερο από ό, τι περιέχεται στα φυτά της ηπείρου.
  • Τα εδάφη των τροπικών δασών δεν είναι γόνιμα εκ φύσεως, αλλά χρειάζονται μια σταθερή παροχή της οργανικής ύλης από φυσική βλάστηση. Η αποψίλωση των δασών σπάει αυτόν τον κύκλο.
  • Πάνω από το ήμισυ της επιφάνειας της γης της Αφρικής χαρακτηρίζεται από αμμώδη εδάφη (22%), αβαθή πετρώδη εδάφη (17%) και νέα, αδύναμα ανεπτυγμένα εδάφη (11%).
  • Πολλά από τα εδάφη της Αφρικής έχουν υποβαθμιστεί σοβαρά από τη διάβρωση και την υπερβολική εξάντληση των θρεπτικών συστατικών. Αυτό εξηγεί τη χαμηλή παραγωγικότητα των αφρικανικών εδαφών, κυρίως λόγω της έλλειψης θρεπτικών συστατικών των φυτών, που δεν αναπληρώνονται επαρκώς από τεχνητά λιπάσματα. Κατά μέσο όρο, οι Αφρικανοί αγρότες, λόγω της φτώχειας στις αγροτικές περιοχές, μπορούν να εφαρμόσουν στο έδαφος μόνο το 10% των θρεπτικών συστατικών που οι αγρότες του υπόλοιπου κόσμου εφαρμόζουν (επιστρέφουν) στο χώμα.

Περισσότερες πληροφορίες για το έδαφος της Αφρικής εδώ.