Απαγόρευση, μη απαγόρευση, απάγορευση, μη απαγόρευση… Οι Γ.Τ.Ο. στην Ευρώπη

Απαγόρευση, μη απαγόρευση, απάγορευση, μη απαγόρευση… Οι Γ.Τ.Ο. στην Ευρώπη

του Σπήλιου Καταφυγιώτη, Γεωπόνος Αγροτικής Οικονομίας, Αγρομετεωρολογίας MSc-Γενικός Διευθυντής στην Ελληνική Γεωργία

Την Τρίτη, 13 Ιανουαρίου δόθηκε το πράσινο φως και από το ευρωκοινοβούλιο στα κράτη μέλη να αποφασίζουν στην απαγόρευση ή μη της καλλιέργειας ΓΤΟ στην επικράτειά τους. Με 480 ευρωβουλευτές να ψηφίζουν υπέρ και 159 ευρωβουλευτές κατά, πέρασε η συμβιβαστική συμφωνία που είχε επιτευχθεί μεταξύ των χωρών-μελών της ΕΕ, ώστε να υπάρξει απεμπλοκή στις διαπραγματεύσεις για το θέμα αυτό, που διαρκούσαν περισσότερο από τέσσερα χρόνια.

Γιατί ειδικά στον τομέα των Γ.Τ.Ο. τα κράτη μέλη της Ε.Ε. μπορούν να δράσουν αυτόνομα αλλοιώνοντας με τον τρόπο αυτό τη θεμελιώδη αρχή της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής; Ποιος είναι ο λόγος αυτής της επανεθνικοποίησης και ειδικά σε ένα τόσο κρίσιμο θέμα, που κατά τη φύση του δεν γνωρίζει σύνορα; Τι μπήκε στην ζυγαριά των ανθρώπων της Επιτροπής για να γείρει η πλάστιγγα στην απόφαση αυτή;

Μια προσέγγιση στα παραπάνω ερωτήματα δόθηκε πριν περίπου 4 χρόνια μέσα από το άρθρο μου “Επανεθνικοποίηση της πολιτικής για τα Γενετικά Τροποποιημένα τρόφιμα”. Κάποιοι τότε πανηγύριζαν, υποστηρίζοντας ότι με μια τέτοια απόφαση θα απαγορευτούν τα ΓΤΟ στη χώρα μας για πάντα. Σήμερα πολλοί είναι αυτοί που έχουν προβληματιστεί. Αρκετοί έχουν αλλάξει άποψη.

“Επανεθνικοποίηση της πολιτικής για τα Γενετικά Τροποποιημένα τρόφιμα”

Δημοσίευση 2/5/2011

Η υιοθέτηση της πρότασης η οποία δίνει την δυνατότητα στα κράτη μέλη να επιτρέπουν ή να απαγορεύουν εν μέρει ή εν όλω στην επικράτειά τους την καλλιέργεια γενετικά τροποποιημένων οργανισμών (Γ.Τ.Ο.) τόσο εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσο από την επιτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, αλλάζει αισθητά το υφιστάμενο κοινοτικό καθεστώς για τα γενετικά τροποποιημένα προϊόντα. Τι κρύβει όμως μια τέτοια απόφαση και που μπορεί να οδηγήσει;

 Η υφιστάμενη κατάσταση

Το ζήτημα των Γ.Τ.Ο. ξεκίνησε παγκοσμίως στα μέσα της δεκαετίας του 1970. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση το θέμα των Γ.Τ.Ο. τέθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 με την έκδοση των πρώτων κοινοτικών οδηγιών που είχαν σκοπό να περιορίσουν τις αρνητικές επιπτώσεις τους, θέτοντας περιορισμούς και ελέγχους, επιτρέποντας όμως παράλληλα την ερευνητική δράση στον τομέα της βιοτεχνολογίας. Χρειάστηκαν 13 χρόνια (1990-2003) για να αποφασιστεί ότι σε προϊόντα  που προέρχονται από γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς πρέπει να αναγράφεται στην ετικέτα του προϊόντος η ένδειξη Γ.Τ.Ο.

Με την πάροδο των ετών το κανονιστικό σύστημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης άρχισε να δέχεται έντονες πιέσεις, κυρίως από τις εταιρείες παραγωγής τροποποιημένων σπόρων και να γίνεται πεδίο αντιπαλότητας μεταξύ των χωρών που αντιτίθονταν στην καλλιέργεια και εμπορία των Γ.Τ.Ο. – μεταξύ των οποίων η χώρα μας – και της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA), η οποία γνωμοδοτούσε θετικά σε όλες της περιπτώσεις έγκρισης ΓΤΟ. Με βάση τις διαδικασίες αυτές είχε επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια, με σκληρές διαπραγματεύσεις, να μπλοκαριστούν πολλές αποφάσεις έγκρισης νέων γενετικά τροποποιημένων προϊόντων. Η χώρα μας μαζί με την Αυστρία και στην συνέχεια την Γαλλία κατάφεραν να συμμαχήσουν με άλλα κράτη μέλη, δημιουργώντας ένα αδιαπέραστο τείχος απέναντι στη διάδοση των γενετικά τροποποιημένων καλλιεργειών στο περιβάλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενισχύοντας παράλληλα την επιχειρηματολογία τους για την απαγόρευση της μοναδικής γενετικά τροποποιημένης καλλιέργειας – εως τότε -, του αραβοσίτου ΜΟΝ810.

Ενώ όλα έδειχναν ότι μπαίναμε σε μια νέα εποχή αμφισβήτησης για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς από την πλειοψηφία των καταναλωτών της Ε.Ε. και την επιτακτική ανάγκη επανεξέτασης του τρόπου λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) καθώς και της ισχύουσας διαδικασίας λήψης αποφάσεων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε κάτι εντελώς διαφορετικό. Η νέα πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επιτρέπει στα κράτη μέλη να αποφασίζουν αν θα απαγορεύσουν ή όχι την καλλιέργεια εγκεκριμένων ΓΤΟ στην επικράτειά τους και αυτό ως ανταλλαγή της σιωπής τους απέναντι στις εγκρίσεις των γενετικά τροποποιημένων προϊόντων. Την πρόταση αυτή ενέκρινε στις 12 Απριλίου και τα μέλη της επιτροπής Περιβάλλοντος του ΕΚ με την εισηγήτρια, Γαλλίδα ευρωβουλευτή των Φιλελευθέρων, Corinne Lepage, να σημειώνει ότι έτσι οι κυβερνήσεις αποκτούν ξεκάθαρη νομική βάση για όποια απόφαση λάβουν.

Οι συνέπειες μιας τέτοιας απόφασης

Εξετάζοντας προσεκτικά την νέα πρόταση της Επιτροπής σημειώνουμε ορισμένες παρατηρήσεις και απορίες μας.

Γιατί ειδικά στον τομέα των Γ.Τ.Ο. τα κράτη μέλη της Ε.Ε. μπορούν να δράσουν αυτόνομα αλλοιώνοντας με τον τρόπο αυτό την θεμελιώδη αρχή της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής; Ποιος είναι ο λόγος αυτής της επανεθνικοποίησης και ειδικά σε ένα τόσο κρίσιμο θέμα, που κατά την φύση του δεν γνωρίζει σύνορα; Τι μπήκε στην ζυγαριά των ανθρώπων της Επιτροπής για να γείρει η πλάστιγγα στην απόφαση αυτή;

Συνεκτιμώντας όλα όσα προαναφέρθηκαν για την δύσκολη θέση που είχε περιέλθει η διάδοση των γενετικά τροποποιημένων καλλιεργειών, εξάγουμε το συμπέρασμα για ποιο λόγο, κατά την κρίση μας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επέλεξε την «εύκολη» λύση. Με την πρότασή τους οι Βρυξέλλες φιλοδοξούν να απλοποιήσουν τις σημερινές διαδικασίες έγκρισης καλλιεργειών γενετικά τροποποιημένων φυτών που έχουν αποτέλεσμα να μην δίνεται πλέον εδώ και χρόνια πράσινο φως στην Ευρώπη για τέτοιες καλλιέργειες, οι οποίες όμως πολλαπλασιάζονται στη Βόρεια και τη Νότια Αμερική.

Κοιτώντας στο μέλλον προσπαθούμε να φανταστούμε την εικόνα που θα έχει η εφαρμογή μιας τέτοιας απόφασης. Αν αναλογιστούμε ότι οι αποφάσεις θα παίρνονται από τις κυβερνήσεις των κρατών μελών και με δεδομένη την εναλλαγή των προσώπων εξουσίας, θα είναι εξαιρετικά δύσκολη έως αδύνατη και η εναλλαγή των καλλιεργειών. Πως θα μπορεί  να πραγματοποιηθεί πχ μια αλλαγή της απόφασης από θετική στην καλλιέργεια Γ.Τ.Ο. σε αρνητική; Μπορεί ο αγρότης να προσαρμόζει την καλλιέργειά του σε κάθε τέτοια απόφαση; Μπορεί να νοιώσει ασφαλής ότι δεν θα επιμολυνθεί η καλλιέργειά του από μια γειτονική καλλιέργεια Γ.Τ.Ο παρά το γεγονός ότι τα κράτη μέλη θα έχουν τη δυνατότητα καθιέρωσης περιοχών ελεύθερων από μη γενετικά τροποποιημένα προϊόντα (GMO – free); 

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να αναφέρουμε ότι με τη νέα πρόταση δίδεται κατεύθυνση για «ελαστικοποίηση» των λεγόμενων κανόνων συνύπαρξης μεταξύ τροποποιημένων και μη τροποποιημένων καλλιεργειών, που είχαν υιοθετηθεί σε κοινοτικό επίπεδο το 2003 (π.χ.  ελάχιστες αποστάσεις).

Παράλληλα, γνωρίζουμε όλοι ότι το φυσικό περιβάλλον δεν προσαρμόζεται αυτόματα με το πάτημα ενός κουμπιού. Η προσαρμογή σε μια οποιαδήποτε μεταβολή απαιτεί χρόνια και ίσως και αιώνες. Η εναλλαγή των αποφάσεων δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση αλλαγή και της υπάρχουσας κατάστασης τόσο στον τομέα της γεωργίας (καλλιέργειες) όσο και του φυσικού περιβάλλοντος.

Είναι γνωστό ότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου (Π.Ο.Ε.) έχει θέσει τους αυστηρούς κανόνες του. Κανένα εμπόδιο που θα προκαλεί στρέβλωση του εμπορίου στον τομέα τροφίμων δεν είναι επιτρεπτό. Τι σημαίνει αυτό με απλά λόγια για την περίπτωση των Γ.Τ.Ο.; Ναι μεν θα μπορεί κάποια χώρα της Ε.Ε. να απαγορεύει την καλλιέργεια Γ.Τ.Ο. αλλά αυτό δεν σημαίνει παράλληλα ότι θα μπορεί να απαγορεύσει την εμπορία γενετικά τροποποιημένων τροφίμων, ζωοτροφών κλπ. Η διαφαινόμενη αύξηση της ζήτησης τροφίμων και ζωοτροφών και η δυνατότητα που προβάλλεται για τις καλλιέργειες ΓΤΟ να παράγουν μεγαλύτερες ποσότητες προϊόντων με ταυτόχρονη μείωση του κόστους παραγωγής τους (λιγότερες καλλιεργητικές φροντίδες, ανθεκτικά σε ασθένειες) θα οδηγήσει σε έναν άνισο ανταγωνισμό με τις συμβατικές καλλιέργειες. Αυτό θα οδηγήσει στην αναπόφευκτη πίεση των κυβερνήσεων που αντιστέκονται στην καλλιέργεια ΓΤΟ από τους ίδιους τους αγρότες και τελικά στην επικράτησή τους.

Τα σημαντικά προβλήματα που προκαλούν οι ΓΤΟ, όπως: α) η εξάρτηση της γεωργίας όλου του πλανήτη από μερικές πολυεθνικές που σήμερα προμηθεύουν τους σπόρους των Γ.Τ φυτών, β) η απώλεια του διατροφικού μας πολιτισμού, γ) η καταστροφή της βιοποικιλότητας, δ) η διατάραξη των οικοσυστημάτων, ε) η αύξηση της κατανάλωσης φυτοπροστατευτικών προϊόντων λόγω της ανθεκτικότητας των παθογόνων οργανισμών, των εντόμων και των ζιζανίων αυξάνοντας το κόστος παραγωγής, στ) οι ενδείξεις για εισαγωγή στην τροφική αλυσίδα νέων αλλεργιογόνων παραγόντων οι οποίες μπορεί να έχουν επιπτώσεις στην υγεία των καταναλωτών και πολλά άλλα, συγκαλύπτονται έτσι ώστε να μην αποτελούν εμπόδια στην διάδοση και επικράτηση των ΓΤΟ.

Το σκεπτικό των αποφάσεων

Ένα επιπλέον σημείο που θα πρέπει να αναφέρουμε είναι και η αλλαγή που θα προκαλέσει μια απόφαση επανεθνικοποίησης της πολιτικής για τους Γ.Τ.Ο και ο τρόπος που θα λειτουργούν πλέον τα όργανα της Ε.Ε.. Σε πολλά θέματα εθνικής σημασίας, μπορεί να εφαρμοστεί η ίδια μέθοδος όπως αυτή στα Γ.Τ.Ο., ενώ παράλληλα «σπάνε» οι συνασπισμοί μικρών χωρών που θα μπορούσαν να σταματήσουν ανάλογες αποφάσεις. Στις 2 Μαρτίου 2010 και μετά από 14 χρόνια αναμονής, δόθηκε από την Ε.Ε. η έγκριση για την καλλιέργεια της γενετικά τροποποιημένης πατάτας Amflora. Λόγω του ότι δεν προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση αλλά μόνο για βιομηχανική χρήση και έχοντας ενταχθεί ως προϊόν «πράσινης» τεχνολογίας, κέρδισε την εμπιστοσύνη της Ε.Ε. και έγινε η δεύτερη γενετικά τροποποιημένη καλλιέργεια (μετά τον αραβόσιτο ΜΟΝ810) που εγκρίθηκε από την Ε.Ε.

Η Ελληνίδα επίτροπος Θαλασσίων Υποθέσεων και Αλιείας κα Μαρία Δαμανάκη συναίνεσε στην έγκριση της Amflora  παρά τη σταθερή θέση της κατά των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών!!! Το επιχείρημα ήταν ότι η καλλιέργεια της πατάτας Amflora δεν επιβάλλεται στα κράτη μέλη, αλλά ότι τα εθνικά κοινοβούλια έχουν την ευχέρεια να αποφασίσουν για το αν θα την επιτρέψουν ή όχι!!! Σκέφτηκαν και άλλα όργανα της Επιτροπής με τον ίδιο τρόπο; Έτσι θα αποφασίζουν πλέον στην Ευρωπαϊκή Ένωση;