Το επόμενο ημερολογιακά δωδεκάμηνο, προοιωνίζεται ως κρίσιμος χρόνος ζυμώσεων...

ΚΑΠ 2020 και αμπελοοινικός τομέας

Ενεργός αγρότης

  • Σύμφωνα με τη θέση της Commission ενεργός γεωργός είναι εκείνος του οποίου οι άμεσες πληρωμές είναι μεγαλύτερες από 5% του συνόλου των μη γεωργικών εισοδημάτων ή ασκούν ελάχιστη δραστηριότητα στο έδαφος (άρθρο 4, 1γ). Οι γεωργοί που λαμβάνουν λιγότερο από € 5.000 ευρώ δεν υπόκεινται σε αυτούς τους όρους.
  • Για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (ΕΚ) και το Συμβούλιο Υπουργών (Σ.Υ.) ενεργός αγρότης είναι αυτός που διεξάγει ελάχιστη δραστηριότητα (άρθρο 4, 1γ). Προβλέπει αρνητική λίστα (εταιρείες μεταφορών, αεροδρόμια, ακίνητα κ.λπ.). Οι γεωργοί που λαμβάνουν λιγότερο από € 5.000 ευρώ δεν υπόκεινται σε αυτούς τους όρους.
  • Η θέση της Copa-Cogeca θεωρεί ότι τα Κράτη Μέλη (ΚΜ) θα πρέπει να έχουν την ευελιξία να αποφασίζουν πώς να στοχεύσουν καταβολή στους ενεργούς γεωργούς / εκμεταλλεύσεις βάσει του κοινοτικού ενδεικτικού καταλόγου κριτηρίων επιλεξιμότητας.

Προσαρμογή του ανωτάτου ορίου των ενισχύσεων

Τα τρία όργανα συγκλίνουν στην προοδευτική μείωση στις πληρωμές άνω των € 150.000 με 100% για το τμήμα άνω των € 300.000, αν και υπάρχουν θέσεις και για εθελοντικότητα.

Για την Ελλάδα σύμφωνα με τη διάρθρωση των εκμεταλλεύσεων τα όρια αυτά είναι υψηλά και ενδεχόμενη ευελιξία των ορίων θα συνέβαλλε στην αυξομείωση της βασικής ενίσχυσης.

Ευελιξία μεταξύ των πυλώνων

Σύμφωνα με τις συζητήσεις της τριμερούς κάθε Κράτος Μέλος δύναται να μεταφέρει πόρους (10%-15% ανάλογα με το όργανο) από τον πρώτο πυλώνα στο δεύτερο και αντίστοιχα από τον δεύτερο πυλώνα στον πρώτο. Η Copa-Cogeca αντιτίθεται στην μεταφορά από τον α΄ πυλώνα στον  β΄.

Ο αμπελοοινικός τομέας καθίσταται επιλέξιμος στο καθεστώς των άμεσων ενισχύσεων διατηρώντας παράλληλα τον εξειδικευμένο προϋπολογισμό του μέσω των Εθνικών Προγραμμάτων Στήριξης (Εθνικό Φάκελο).

Πρασίνισμα

Στο μέλλον, το 30% των πληρωμών ενός αγρότη θα συνδέεται με περιβαλλοντικές πρακτικές.

Η λογική της πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έγκειται στο ότι το δημόσιο χρήμα δεν πρέπει να δαπανάται για τη δημιουργία ρύπανσης. Ως εκ τούτου, οι πληρωμές στο πλαίσιο της ΚΑΠ θα πρέπει να εξαρτώνται από την βελτίωση και όχι από την υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Τα μέτρα αυτά επιλέγονται για την αντιμετώπιση της βιοποικιλότητας και της κλιματικής αλλαγής.

Τα περιβαλλοντικά μέτρα με τα οποία ένας γεωργός θα πρέπει να συμμορφώνεται με κατά περίπτωση είναι τα εξής:
•    Διαφοροποίηση των καλλιεργειών
•    Διατήρηση μόνιμων βοσκοτόπων
•    7% περιοχή οικολογικής εστίασης

Τόσο το Συμβούλιο όσο και το Κοινοβούλιο έχουν τροποποιήσει τα μέτρα.

Η Copa-Cogeca αλλά και η ΚΕΟΣΟΕ έχουν διαβιβάσει αίτημα αυτόματης αναγνώρισης αμπελώνων ως Περιοχών Οικολογικής Εστίασης με τα εξής επιχειρήματα:

• το αμπέλι είναι μόνιμη καλλιέργεια

• δεσμεύει το διοξείδιο του άνθρακα

• συμβάλλει στην προστασία διάβρωσης του εδάφους

• παράγει υποπροϊόντα για ενεργειακούς σκοπούς

• σε πολλές περιοχές αποτελεί καλλιέργεια χωρίς εναλλακτική λύση

• διασφαλίζει την ανθρώπινη παρουσία σε ευαίσθητα περιβάλλοντα

• συμβάλλει στην ανάσχεση πυρκαγιών

Συνδεδεμένη Στήριξη

Τα Κράτη Μέλη μπορούν να χορηγούν συνδεδεμένη στήριξη σε συγκεκριμένους κλάδους. Το κρασί δεν είναι στον κατάλογο των επιλέξιμων τομέων.

Ωστόσο οι συζητήσεις στην Copa-Cogeca κατέληξαν στη διατύπωση της αναγκαιότητας σε κάθε Κράτους Μέλους να αποφασίζονται οι τομείς στους οποίους θα χορηγείται συνδεδεμένη ενίσχυση.

Νέοι αγρότες

Οι αποφάσεις συγκλίνουν στην υποχρεωτική διάθεση από τα Κράτη Μέλη ποσοστού 2% για τους νέους γεωργούς.

Καθεστώς μικρών εκμεταλλεύσεων

Διαφαίνεται ότι η τριμερής συγκλίνει στο ότι μικρές εκμεταλλεύσεις είναι αυτές που λαμβάνουν ενίσχυση  μεταξύ 500 – 1000 €, ενώ κοινή θέση αποτελεί και το ότι οι εκμεταλλεύσεις αυτές δεν έχουν υποχρέωση «πρασινίσματος».

Εσωτερική αγορά

Ιδιωτική αποθεματοποίηση

Το κρασί δεν συμπεριλαμβάνεται στον κατάλογο των προϊόντων που θα μπορούν να ενταχθούν στο καθεστώς (μέχρι το 1999 ο τομέας οίνου είχε τη δυνατότητα αυτή).

Για τον τομέα οίνου το εργαλείο αυτό θα ήταν χρήσιμο στο πλαίσιο των Οργανώσεων Παραγωγών προκειμένου να χρησιμοποιείται για την αποφυγή διακυμάνσεων τιμών στην αγορά.

Προγράμματα Στήριξης (Εθνικοί Φάκελοι)

Το καθεστώς των προγραμμάτων στήριξης θα συνεχίσει τουλάχιστον έως το 2018 με τα μέτρα της απόσταξης εδώδιμης αλκοόλης και ενίσχυσης για χρήση συμπυκνωμένου γλεύκους να καταργούνται. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υιοθετώντας την θέση των Copa-Cogeca, ζητά την επαναφορά των δυο αυτών μέτρων, ενώ ζητούν και την προσθήκη νέων όπως:
– Έρευνα και ανάπτυξη
– Στήριξη για συγκέντρωση προσφοράς
– Πρόσθετη στήριξη για αμπελώνες σε μειονεκτικές περιοχές
– Παρατηρητήριο αγοράς για τον Οίνο
– Προγράμματα προβολής προώθησης στην εσωτερική αγορά

Καθεστώς αδειοδότησης νέων φυτεύσεων

Η Commission συνέστησε μια επιτροπή από εμπειρογνώμονες (Ομάδα Υψηλού Επιπέδου), προκειμένου να αποφανθεί για τις συνέπειες της κατάργησης των δικαιωμάτων φύτευσης από το 2015 και μετά. Το πόρισμα της Ο.Υ.Ε. απεφάνθη ότι είναι αναγκαίος ένας μηχανισμός παρακολούθησης του Δυναμικού παραγωγής καθώς επίσης ότι απαιτείται να παραχωρηθούν στα Κράτη Μέλη νέες άδειες φύτευσης. Η ΚΕΟΣΟΕ με συνεχείς παρεμβάσεις της συνέβαλε στην στάση του ΥπΑΑΤ ώστε να συνταχθεί η Ελλάδα με τα Κράτη Μέλη που τάχθηκαν υπέρ της διατήρησης των δικαιωμάτων φύτευσης.

Η μόνη επίσημη θέση από τα τρία όργανα σχετικά με την μετεξέλιξη του καθεστώτος των δικαιωμάτων φύτευσης που έχει κατατεθεί, είναι αυτή του Συμβουλίου Υπουργών σύμφωνα με την οποία, προτείνεται η αύξηση μέσω αδειών κατά 1% ετησίως της επιφάνειας του αμπελώνα κάθε Κράτος Μέλος από το 2019 και μετά.

Στην πρόταση αυτή η Copa-Cogeca έχει αντιτάξει ποσοστό αύξησης έως 0,5%, τη διατήρηση του μηχανισμού παρακολούθησης και την μακροχρόνια ισχύ του συστήματος των δικαιωμάτων φύτευσης. Η ΚΕΟΣΟΕ με επιστολή της στο ΥπΑΑΤ επιχειρηματολόγησε για τη χορήγηση αδειών φύτευσης σε ποσοστό 2% ετησίως αρχής γενομένης από το 2016.

Πάντως μέχρι σήμερα μεταξύ της τριμερούς επικρατεί διάλογος μεταξύ κωφών, αφού η Commission αντιδρά στις προτάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου Υπουργών σε σχέση με το χρόνο έναρξης του νέου συστήματος (2016), την ημερομηνία ενδιάμεσης αναθεώρησης, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το ποσοστό που προτείνει είναι 0,5% για τις μεγάλες οινοπαραγωγές χώρες και 1% για τις μικρότερες , μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.

Στην Ελλάδα προβληματισμός δημιουργείται σχετικά με την ένταξη ποικιλιών τριπλής χρήσης (κυρίως σουλτανίνας) στο ποσοστό αδειοδότησης των νέων φυτεύσεων και στην προοπτική εμβολιασμού τους για την παραγωγή οινοσταφύλων.

Η θέση της ΚΕΟΣΟΕ συνδυάζει τη δυνατότητα αυτή με του μοντέλου περιφερειοποίησης που θα επιλέξει η Ελλάδα.

Στην προοπτική που το ΥπΑΑΤ ορίσει την χώρα ως μια περιφέρεια, ώστε η βασική ενίσχυση να είναι ενιαία για ολόκληρη την επικράτεια, η είσοδος των αμπελώνων με ποικιλίες τριπλής χρήσης μέσω της αδειοδότησης, δεν δημιουργεί προβλήματα άνισου ανταγωνισμού, λόγω της μη διαφοροποίησης των ενισχύσεων.

Στην προοπτική όμως της επιλογής του ιστορικού μοντέλου, βάσει του οποίου οι ποικιλίες τριπλής χρήσης (σταφιδοποιίας) θα λαμβάνουν δραστικά υψηλότερες μέσες ενισχύσεις, η εισαγωγή των σταφυλιών αυτών στον αμπελοοινικό τομέα θα δημιουργήσει στρέβλωση του ανταγωνισμού δεδομένου ότι η υψηλή ενίσχυση θα συμβάλλει στη διαμόρφωση χαμηλής τιμής πώλησης. Σε μια τέτοια προοπτική η ΚΕΟΣΟΕ είναι αντίθετη στη λήψη αδειών αμπελώνων με σταφύλια τριπλής χρήσης, προκειμένου αυτοί να μετατραπούν σε αμπελώνες οινοποιίας.

Πρότυπα Εμπορίας

Ο τομέας οίνου διατηρεί την αυτοτέλειά του και την ειδική του νομοθεσία σχετικά με τους οίνους ΠΟΠ και ΠΓΕ, τόσο όσο αφορά τις γεωγραφικές και παραδοσιακές ενδείξεις, όσο και την επισήμανση.

Ειδικές διατάξεις

Η κατάργηση της υποχρέωσης τήρησης του Αμπελουργικού Μητρώου που προβλεπόταν από την Commission από 1.1.2016 μετά τη διαφαινόμενη διατήρηση του μηχανισμού δικαιωμάτων φύτευσης, δεν θα ισχύσει.

Μάλιστα το Ε.Κ. επιμένει στην ταυτοποίηση του Αμπελουργικού Μητρώου με το ΟΣΔΕ και στην ενσωμάτωση των πληροφοριών από το ένα Μητρώο στο άλλο.

Οργανώσεις Παραγωγών

Στο εργαλείο των Ο.Π. διαφαίνεται να μετατοπίζονται αρκετά θέματα διαχείρισης του αμπελοοινικού τομέα. Μάλιστα το καθεστώς που διέπει τις Ο.Π. των οπωροκηπευτικών θα ισχύει πλέον και για τον τομέα οίνου συνεπώς οι Ο.Π. θα λαμβάνουν οικονομική στήριξη για 5 έτη για τη σύστασή τους.

Ο ρόλος των Ο.Π. που προτείνεται εκτός των άλλων περιλαμβάνει:
– Θέσπιση κανόνων για παραγωγή και εμπορία
– Πληροφόρηση για την παραγωγή και τις εξελίξεις της αγοράς
– Συμβολή στην εκλογίκευση τιμών στους καταναλωτές
– Συγκέντρωση της προσφοράς

Επίσης η νέα ΚΑΠ 2020 προβλέπει την συγκρότηση Ενώσεων Ομάδων Παραγωγών, θεσμό τον οποίο θα διερευνήσει ως πρόσθετη ιδιότητά της η ΚΕΟΣΟΕ.

Περιφερειοποίηση το κλειδί της ΚΑΠ 2020

Τα θέματα που επηρεάζουν τον αμπελοοινικό τομέα που είτε ήδη έχουν «κλείσει», είτε πρόκειται να συμφωνηθούν στο εγγύς ή απώτερο μέλλον, είναι αυτά που προαναφέρθηκαν σε επιγραμματικό επίπεδο.

Οι τεχνικές λεπτομέρειες που έχουν καταθέσει τα τρία όργανα, καθιστούν πολύπλοκη την εφαρμογή της ΚΑΠ 2020, δεν αποτελούν αντικείμενο του παρόντος κειμένου και δεν πρόκειται να οριστικοποιηθούν πριν το τέλος του 2013.

Το μοντέλο περιφερειοποίησης που θα υιοθετήσει το ΥπΑΑΤ κατά την άποψη της ΚΕΟΣΟΕ αποτελεί το κρισιμότερο παράγοντα. Σημαντικό ρόλο θα παίξει και η αυτόματη ένταξη των δενδρωδών καλλιεργειών, των ελαιώνων και των αμπελώνων στο πρασίνισμα, ως Περιοχών Οικολογικής Εστίασης.

Σύμφωνα με πληροφορίες μας το ΥπΑΑΤ επεξεργάζεται το μοντέλο της ενιαίας επικράτειας με υποκατηγορίες τις ορεινές (ίσως και νησιωτικές) περιοχές, τις πεδινές και την κτηνοτροφία.

Είναι γεγονός ότι με το υπό συζήτηση μοντέλο περιφερειοποίησης, θα υπάρξουν σοβαρές ανακατατάξεις στο επίπεδο των άμεσων ενισχύσεων που λαμβάνουν σήμερα τα επιμέρους προϊόντα.

Μπροστά στη σφοδρή αλλαγή του τοπίου η τριμερής συζητά την προοπτική της μετάβασης σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, από το ιστορικό μοντέλο στο περιφερειακό με την συνύπαρξη με ποσοστά των δυο μοντέλων, ώστε να μην υπάρξουν απότομες και δραματικές μεταβολές στο εισόδημα που προέρχεται από τις άμεσες ενισχύσεις. Όμως μια τέτοια προοπτική θα «αφαιρέσει» εισόδημα από τις περιοχές ή τα προϊόντα που σήμερα λαμβάνουν χαμηλό ύψος ενισχύσεων, περιπλέκοντας τα πράγματα και σε πολιτικό επίπεδο, που άλλωστε θα περιπλεχθούν περισσότερο όταν αποφασιστεί το είδος των αποφάσεων που θα εναπόκεινται στην δικαιοδοσία του κάθε Κράτους Μέλους.

Τέλος από την οριστικοποίηση του πλαισίου της ΚΑΠ 2020 και μετά και εντός ενός έτους, κάθε Κράτος Μέλος θα πρέπει να αποφασίσει τον τρόπο με τον οποίο θα την εφαρμόσει και ταυτόχρονα θα πρέπει να γνωστοποιήσει τις ειδικές διατάξεις εφαρμογής στην Commission.

Συνεπώς το επόμενο ημερολογιακά δωδεκάμηνο, προοιωνίζεται ως κρίσιμος χρόνος ζυμώσεων, συγκρούσεων, συμφερόντων μεταξύ κλάδων και περιφερειών, όπου ο καθένας θα προσπαθήσει να διατηρήσει ή να επεκτείνει τα κεκτημένα του.

ΚΕΟΣΟΕ