Οι ημερομηνίες ορόσημο για τη διαμόρφωση της ΚΓΠ 2014-2020

Οι ημερομηνίες ορόσημο για τη διαμόρφωση της ΚΓΠ 2014-2020

Τον Ιούνιο του 2013, οι Ευρωπαίοι πολιτικοί ενέκριναν την πρώτη μεγάλη μεταρρύθμιση της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ – ή πιο γνωστής ως ΚΑΠ) σε μια δεκαετία, μετά από μήνες σκληρών διαπραγματεύσεων για τις ποσοστώσεις, τις επιδοτήσεις και τα μέτρα για τη βελτίωση της περιβαλλοντικής υπευθυνότητας.

Αλλά όταν οι νέοι κανόνες τέθηκαν σε πλήρη ισχύ το 2015, ένα χρόνο πίσω από το χρονοδιάγραμμα, ορισμένοι από τους ηγέτες που οι ίδιοι την ενέκριναν ζήτησαν αλλαγές στις πολιτικές καθώς ήταν πολύ «γραφειοκρατικές».

Η εξέλιξη της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής

Ξεκινώντας το 1962, η Κοινή Γεωργική Πολιτική, ή ΚΑΠ, είναι ένα σύστημα γεωργικών επιδοτήσεων και προγραμμάτων της ΕΕ που περιλαμβάνουν τη μεγαλύτερη ενιαία δαπάνη του προϋπολογισμού της ΕΕ – σχεδόν το 40% του σημερινού προϋπολογισμού σε σύγκριση με σχεδόν 70% το 1970.

Η ΚΑΠ ήταν πάντα ένα έργο σε εξέλιξη. Οι μεταρρυθμίσεις που ξεκίνησαν τη δεκαετία του 1990 επιδίωξαν να καταργήσουν σταδιακά τη σπάταλη των ποσοστώσεων παραγωγής. Το 2003, έγιναν προσπάθειες «αποσύνδεσης» των επιδοτήσεων από ειδικές καλλιέργειες ή προϊόντα, αν και η συμφωνία που συμφωνήθηκε στις 26 Ιουνίου 2013 – και τελικά τέθηκε σε εφαρμογή το 2015 – το άλλαξε αυτό. «Η συστηματική αποσύνδεση δεν φαίνεται πλέον να είναι ο τελικός στόχος. Με εξαίρεση τη Γερμανία, όλες οι [χώρες] κάνουν χρήση της επιλογής της «επανασύνδεσης», σύμφωνα με ανάλυση από το think tank «Farm Europe».

Επιπλέον, η νέα ΚΑΠ καθυστέρησε τις προσπάθειες απελευθέρωσης της αγοράς με την επέκταση των ποσοστώσεων ζάχαρης και των δικαιωμάτων φύτευσης αμπέλου.

Εισήγαγε επίσης νέα χαρακτηριστικά:

  • Ευελιξία μεταφοράς των χρημάτων μεταξύ των ταμείων για τις άμεσες πληρωμές στους αγρότες (Πυλώνας 1) και της αγροτικής ανάπτυξης (Πυλώνας 2)
  • Κίνητρα για να ενθαρρύνουν τους νέους να γίνουν αγρότες και να υποστηρίξουν την οικογενειακή γεωργία
  • Η σταδιακή εναρμόνιση των ενισχύσεων του Πυλώνα 1 μεταξύ των γεωργών στα παλαιά κράτη μέλη της ΕΕ και των χωρών που προσχώρησαν στην ΕΕ από το 2004
  • Πράσινα μέτρα που αποσκοπούν στην προώθηση της διατήρησης του εδάφους και την προστασία της βιοποικιλότητας.

Η ΚΑΠ περιγράφεται σε τέσσερις κανονισμούς που αφορούν στην αγροτική ανάπτυξη, τη χρηματοδότηση, στις άμεσες ενισχύσεις προς τους γεωργούς και στα μέτρα για την αγορά. Σε γενικές γραμμές αποσκοπεί στη διασφάλιση της επισιτιστικής ασφάλειας, την προώθηση βιώσιμων πρακτικών γεωργίας και του περιβάλλοντος, και να βοηθήσει την ανάπτυξη ισορροπίας για την αποφυγή οι αγροτικές περιοχές να μετατραπούν σε θύλακες φτώχειας.

Η νομοθετική διαδικασία ήταν ιστορική – ήταν η πρώτη φορά που το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε ισότιμο ρόλο στον επηρεασμό της γεωργικής νομοθεσίας και τη χρηματοδότηση, τις εξουσίες δηλαδή που απέκτησε στο πλαίσιο της Συνθήκης της Λισαβόνας το 2009.

Ο συνολικός προϋπολογισμός του προγράμματος μέχρι το 2020 είναι € 408,3 δις, με € 312,7 δις να προορίζονται για τις άμεσες πληρωμές προς τους αγρότες και € 95,6 δισεκατομμύρια για την ανάπτυξη της υπαίθρου. Το υπόλοιπο ποσό πηγαίνει κυρίως για τη στήριξη των εξαγωγών. Η ΚΑΠ αντιπροσωπεύει περίπου το 40% των συνολικών δαπανών της ΕΕ.

Η αργή διαδικασία έγκρισης σήμαινε ότι η συμφωνία τέθηκε σε εφαρμογή με καθυστέρηση ενός έτους – 2015. Ενοχλημένοι από τους νέους κανόνες και τις πολύπλοκες απαιτήσεις στην υποβολή εκθέσεων, οι υπουργοί γεωργίας ζήτησαν απλούστευση σε τομείς κλειδιά: πράσινους κανόνες, τη διαδικασία έγκρισης για έργα αγροτικής ανάπτυξης, και τη μείωση των απαιτήσεων υποβολής εκθέσεων για οργανώσεις παραγωγών. Οι προκύπτουσες αλλαγές θα τεθούν σε ισχύ το 2016.

Πως διαμορφώθηκε η ΚΓΠ 2014-2020

Όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ένα πλαίσιο για την Κοινή Γεωργική Πολιτικής 2014-2020, σηματοδότησε την πιο φιλόδοξη προσπάθεια για τη σύνδεση της γεωργίας με τις περιβαλλοντικές επιδόσεις δεδομένου ότι το πρόγραμμα ξεκίνησε το 1962.

Ο Dacian Cioloş, Ρουμάνος οικονομολόγος σε θέματα γεωργίας ο οποίος ήταν Επίτροπος εκείνη την εποχή, παρουσίασε τον Οκτώβριο του 2011 αυτό που αποκάλεσε «μια νέα εταιρική σχέση μεταξύ των Ευρωπαίων πολιτών και των αγροτών της για να ανταποκριθούμε στις προκλήσεις της επισιτιστικής ασφάλειας, της βιώσιμης χρήσης των φυσικών πόρων, και την ανάπτυξη».

Αλλά κατά τη διάρκεια των επόμενων δύο ετών, τα προτεινόμενα περιβαλλοντικά πρότυπα έγιναν μερικά από τα πιο τοξικά θέματα σε μια συζήτηση που ήταν ιστορική από μόνη της. Σύμφωνα με τις εξουσίες που αποκτήθηκαν κατά της Συνθήκης της Λισαβόνας το 2009, για πρώτη φορά, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε κάτι περισσότερο από ένα ρόλο «σφραγίδα» για την έγκριση της ΚΑΠ.

Από την πλευρά τους, οι εθνικοί ηγέτες που εστίαζαν παράλληλα στη χρηματοδότηση και στην κρίση χρέους, ήθελαν μεγαλύτερο λόγο στις δαπάνες και διοίκηση της ΚΑΠ.

Περίπου 1.100 εργαζόμενοι σε 11 διευθύνσεις γεωργίας εμπλέκονται στη διαχείριση του προγράμματος.

Σημαντικές ημερομηνίες

  • Απρίλιος 2010: Η Έναρξη της δημόσιας συζήτησης σχετικά με τη μελλοντική γεωργική πολιτική της ΕΕ.
  • Νοέμβρης 2010: Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την ΚΑΠ με ορίζοντα το 2020.
  • 12 Οκτωβρίου 2011: η Επιτροπή παρουσιάζει προτάσεις μεταρρυθμίσεων για την ΚΑΠ.
  • 2011-2013: Συζήτηση επί των προτάσεων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.
  • 20 Οκτωβρίου 2011: Οι υπουργοί γεωργίας της ΕΕ πραγματοποιούν την πρώτη ανταλλαγή απόψεων σχετικά με την προτεινόμενη μεταρρύθμιση.
  • 7 Νοεμβρίου 2011: Η Επιτροπή Γεωργίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου «ακούει» τους εθνικούς υπουργούς γεωργίας.
  • 23 – 24 Ιανουαρίου 2013: Η Επιτροπή Γεωργίας υποστηρίζει μια λιγότερο πράσινη, πιο «ευέλικτη» ΚΑΠ.
  • 2-13 Μαρτίου 2013: Κοινοβουλευτική συζήτηση και ψηφοφορία επί των διαφόρων κανονισμών και εκτελεστικών πράξεων.
  • Απρίλιος-Ιούνιος 2013: Διαπραγματεύσεις μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Συμβουλίου των Υπουργών Γεωργίας.
  • 1 Ιανουαρίου 2014: Η νέα ΚΑΠ τίθεται σε ισχύ, αλλά οι καθυστερήσεις στη διαδικασία έγκρισης αναβάλουν την εφαρμογή της μέχρι το 2015.
  • Νοέμβριος 2015: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποβάλει προτάσεις για τον εξορθολογισμό των πράσινων απαιτήσεων της ΚΑΠ, της οργάνωσης της αγοράς και άλλων απαιτήσεων.
  • 2016: Αναμένεται να εισαχθούν τα μέτρα απλούστευσης της ΚΑΠ
  • 2017: Προγραμματισμένο «τσεκ απ» της ΚΑΠ
  • 2020: Νέος κύκλος του προϋπολογισμού της ΕΕ και πιθανή επικαιροποίηση της ΚΑΠ

Ενίσχυση νέων και μικρών αγροτών

Η ΚΑΠ είναι «γεμάτη» κίνητρα που θα βοηθήσουν τους μικροκτηματίες να παραμείνουν στη γεωργία και να αλλάξουν τα δημογραφικά στοιχεία του εμπορίου, όπου περίπου το 86% των αγροτών είναι άνω των 40 ετών.

Οι παραγωγοί τροφίμων με λίγα εκτάρια γης μπορούν να λάβουν πρόσθετη πληρωμή μέχρι € 1.250 ετησίως, ενώ οι εθνικές κυβερνήσεις θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν έως και 2% του πρώτου πυλώνα της ΚΓΠ για να ενθαρρύνουν τους ανθρώπους κάτω από την ηλικία των 40 να γίνουν αγρότες.

Η ΚΑΠ ανοίγει την πόρτα σε αγρότες κάτω των 40 ετών να βρουν επιχορηγήσεις start-up για αγροτικές επιχειρήσεις (έως € 70.000) με τη χρήση του Πυλώνα 2, ενώ οι μικροκαλλιεργητές θα είναι επιλέξιμοι για ενίσχυση για start-up μέχρι € 15.000.

Στοιχεία από Euractiv.gr