Ιοί στα τρόφιμα. Αύξηση κρουσμάτων τροφιμογενών νοσημάτων

Ιοί στα τρόφιμα. Αύξηση κρουσμάτων τροφιμογενών νοσημάτων

Τα τροφιμογενή νοσήματα ιογενούς αιτιολογίας προκαλούνται από διάφορους ιούς, οι οποίοι μπορεί να μολύνουν τα τρόφιμα σε όλα τα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας των τροφίμων.

Τα τροφιμογενή νοσήματα (δηλ. τα νοσήματα που προκαλούνται από την κατανάλωση μολυσμένου τροφίμου) είναι ένα αυξανόμενο φορτίο για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως. Τα τροφιμογενή νοσήματα που προκαλούνται από ιούς έχουν αναδειχθεί ως σημαντική αιτία στο σύνολο των τροφιμογενών νοσημάτων. Το 2007 εκτιμήθηκε ότι οι ιοί ήταν υπεύθυνοι σχεδόν για το 12% όλων των δηλωμένων εξάρσεων κρουσμάτων τροφιμογενών νοσημάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων ανέφερε ότι το νούμερο αυτό είχε αυξηθεί στο 14% το 2012.

Ποιοι ιοί προκαλούν συνήθως τροφιμογενή νοσήματα;

Η πλειονότητα των τροφιμογενών νοσημάτων ιογενούς αιτιολογίας προκαλούνται από λίγα είδη ιών, στα οποία περιλαμβάνονται:

Νοροϊός (η πιο κοινή αιτία τροφιμογενούς νοσήματος ιογενούς αιτιολογίας, ο οποίος προκαλεί γαστρεντερίτιδα, μια παθολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από διάρροια, εμέτους και κοιλιακό πόνο),
Ηπατίτιδας A και E (που προκαλούν φλεγμονή στο ήπαρ),
Ροταϊός (που σχετίζεται ειδικότερα με γαστρεντερίτιδα στα παιδιά).

Πώς διαδίδονται οι ιοί που προκαλούν τροφιμογενή νοσήματα;

Η προέλευση όλων των ιών που προκαλούν τροφιμογενή νοσήματα είναι τα έντερα των ανθρώπων και των ζώων. Συνεπώς, οι ιοί αποβάλλονται συχνά στα κόπρανα ή άλλα υγρά του σώματος. Καθώς οι ιοί δεν αναπαράγονται στα τρόφιμα, η τροφιμογενής μετάδοση των ιών γίνεται μέσω:

  • Μόλυνση του τροφίμου από μολυσμένους χειριστές τροφίμων λόγω φτωχών πρακτικών υγιεινής,
  • Επαφή του τροφίμου με ακαθαρσίες ζώων, λύματα ανθρώπων ή μολυσμένο από λύματα νερό,
  • Κατανάλωση προϊόντων ζωικής προέλευσης μολυσμένων από ιούς (π.χ. κρέας, ψάρι κ.λπ.).1,3,7,9

Τρόφιμα που σχετίζονται με τροφιμογενή νοσήματα από ιούς

Τα κυριότερα τρόφιμα που σχετίζονται με τα τροφιμογενή νοσήματα ιογενούς αιτιολογίας είναι:

  • Οστρακοειδή (π.χ. στρείδια, μύδια), οστρακόδερμα και τα προϊόντα τους που εκτρέφονται σε νερά κοντά σε ανθρώπινες εξόδους λυμάτων (π.χ. μονάδες επεξεργασίας υγρών αποβλήτων),
  • Φρούτα/ λαχανικά που καλλιεργούνται σε γη όπου χρησιμοποιείται κοπριά ως λίπασμα ή αρδεύεται με μολυσμένο νερό,
  • Ανεπαρκώς μαγειρεμένα κρέατα, όπως χοιρινό.1,6,7,10

Πρόσφατες εξάρσεις τροφιμογενών νοσημάτων από ιούς

Στην ΕΕ το 2008 τα οστρακόδερμα, τα οστρακοειδή και τα σχετικά προϊόντα ήταν τα πιο συχνά συνδεόμενα με εξάρσεις κρουσμάτων τροφιμογενών νοσημάτων από ιούς. Όμως, το 2013 ένα από τα πιο αξιοσημείωτα θέματα ήταν οι εξάρσεις κρουσμάτων από την παρουσία του ιού της Ηπατίτιδας Α σε μίγματα μούρων και φράουλες, που μόλυνε 315 άτομα σε 11 Ευρωπαϊκές χώρες.

Πιστεύεται ότι η πλειονότητα των τροφιμογενών νοσημάτων ιογενούς αιτιολογίας υποδιαγιγνώσκονται και υποαναφέρονται. Αυτό συμβαίνει συχνά διότι τα άτομα δεν επισκέπτονται κάποιον γιατρό όταν έχουν ήπια γαστρεντερίτιδα, η οποία μπορεί να σχετίζεται με κάποιο τροφιμογενές νόσημα προκαλούμενο από ιό.

Πώς ανιχνεύονται οι ιοί στα τρόφιμα;

Η ανίχνευση των ιών των τροφιμογενών νοσημάτων είναι δύσκολη και απαιτεί μια διαφορετική προσέγγιση από αυτή για την ανίχνευση των αντίστοιχων βακτηρίων. Καθώς οι ιοί δεν μπορούν να καλλιεργηθούν στο εργαστήριο όπως τα βακτήρια, η ανίχνευσή τους απαιτεί συχνά μοριακές τεχνικές με διάφορα βήματα για την απομόνωση, τον καθαρισμό και την ταυτοποίηση.

Τυποποιημένες μέθοδοι για την ανίχνευση των ιών δεν είναι ευρέως διαθέσιμες, καθιστώντας δύσκολο τον ορισμό ορίων ασφαλείας για τους ιούς στα τρόφιμα. Ενώ κριτήρια μικροβιολογικού ελέγχου ποιότητας για τα τρόφιμα χρησιμοποιούνται συχνά ως δείκτης για την παρουσία ιών, υπάρχουν σημαντικά στοιχεία ότι τα κριτήρια αυτά είναι ελλιπή για να προστατεύσουν από τροφιμογενή νοσήματα ιογενούς προέλευσης. Παρόλα αυτά, προσφάτως μια Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέπτυξε και δημοσίευσε μια τυποποιημένη εργαστηριακή μέθοδο (δηλαδή, μια αποδεκτή μέθοδο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί από διαφορετικά εργαστήρια προκειμένου να λαμβάνονται συγκρίσιμα αποτελέσματα) για την ανίχνευση και την ποσοτικοποίηση του νοροϊού και του ιού της ηπατίτιδας στα τρόφιμα, όπως τα οστρακοειδή, τα μαλακά φρούτα, τους φρέσκους καρπούς και το εμφιαλωμένο νερό.

Πώς μπορεί να προληφθούν και να ελεγχθούν τα τροφιμογενή νοσήματα ιογενούς αιτιολογίας;

Τα αντιβιοτικά δεν είναι αποτελεσματικά ενάντια στους ιούς, οπότε τα μέτρα πρόληψης των τροφιμογενών νοσημάτων ιογενούς αιτιολογίας θα πρέπει να περιλαμβάνουν τα ακόλουθα:
  • Εκπαίδευση και ενημέρωση σε καλές πρακτικές υγιεινής (π.χ. πλύσιμο χεριών, πλύσιμο και κατάλληλος χειρισμός των φρούτων και λαχανικών, επαρκής αποθήκευση τροφίμων στο ψυγείο, επιμελές μαγείρεμα του χοιρινού). Αυτό είναι ιδιαιτέρως σημαντικό για τα μέρη όπου προετοιμάζεται τροφή για ασθενείς ή ευάλωτα άτομα, για παράδειγμα στα νοσοκομεία.
  • Οι υπάλληλοι που ασθενούν θα πρέπει να απέχουν από εργασίες σχετικές με τρόφιμα.
  • Χρήση καθαρού νερού για την άρδευση καλλιεργειών, ειδικά για συγκομιδή έτοιμη προς κατανάλωση.
  • Αποφυγή χρήσης κοπριάς στις καλλιέργειες, ειδικά για συγκομιδή έτοιμη προς κατανάλωση.
  • Εκτροφή οστρακοειδών σε καθαρό θαλάσσιο νερό προστατευμένο από μόλυνση λυμάτων.