Οι κίνδυνοι από την υπέρμετρη παραγωγή βιοενέργειας

Οι κίνδυνοι από την υπέρμετρη παραγωγή βιοενέργειας

Όταν η στερεή βιομάζα, το βιοαέριο ή το βιομεθάνιο αντικαθιστούν τα συμβατικά ορυκτά καύσιμα, έχουν τη δυνατότητα να μειώσουν τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου. Ο βαθμός στον οποίο τις μειώνουν ποικίλλει αναλόγως του συστήματος παραγωγής της γεωργικής ή δασικής βιομάζας, καθώς και του συστήματος παραγωγής του βιοαερίου και του βιομεθανίου.

Ωστόσο, η βιοενέργεια συνεπάγεται επίσης περιβαλλοντικούς και κοινωνικοοικονομικούς κινδύνους για τις αγροτικές περιοχές. Π.χ. η αλλαγή χρήσης της γης, η εντατικοποίηση της διαχείρισης των δασών ή η εντατική καλλιέργεια ενεργειακών φυτών μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της βιοποικιλότητας, υποβάθμιση του εδάφους ή σε λειψυδρία και ρύπανση των υδάτων. Η καύση βιομάζας ξύλου μπορεί επίσης να έχει ως αποτέλεσμα υψηλότερες εκπομπές ορισμένων επιβλαβών ατμοσφαιρικών ρύπων.

Οι κίνδυνοι από την υπέρμετρη παραγωγή βιοενέργειας:

Μείωση της βιοποικιλότητας

  • λόγω άμεσης αλλαγής της χρήσης της γης (π.χ. αποψίλωση των δασών, απώλεια προστατευόμενων περιοχών)
  • λόγω εντατικοποίησης των γεωργικών πρακτικών (π.χ. απώλεια της ποικιλότητας των καλλιεργειών)
  • λόγω της εντατικοποίησης της διαχείρισης των δασών

Υποβάθμιση του εδάφους

  • λόγω άμεσης αλλαγής της χρήσης της γης (η οποία οδήγησε π.χ. σε απώλεια του άνθρακα του εδάφους, σε διάβρωση κ.λπ.)
  • λόγω εντατικοποίησης των γεωργικών πρακτικών (η οποία οδήγησε πχ σε συμπίεση, απώλεια της γονιμότητας και διάβρωση του εδάφους)
  • λόγω της εντατικοποίησης της διαχείρισης των δασών (η οποία οδήγησε πχ σε απώλεια της γονιμότητας του εδάφους στα δάση, λόγω της εξάντλησης των θρεπτικών ουσιών – δασικά κατάλοιπα)

Λειψυδρία και ρύπανση

  • λόγω άμεσης αλλαγής της χρήσης της γης (π.χ. αλλαγές στο υδατικό ισοζύγιο)
  • λόγω εντατικοποίησης των γεωργικών πρακτικών (π.χ. άρδευση, λίπανση)
  • λόγω της εντατικοποίησης της διαχείρισης των δασών (π.χ. αλλαγές στο υδατικό ισοζύγιο)

Εκπομπές αερίων θερμοκηπίου

  • που οφείλονται σε εκπομπές αερίων θερμοκηπίου καθ΄όλο τον κύκλο ζωής εξαιρουμένων των εκπομπών βιογενούς άνθρακα (π.χ. χρήση λιπασμάτων, μεταφορά της βιομάζας, διαρροές μεθανίου από εγκαταστάσεις βιοαερίου)
  • λόγω των έμμεσων επιπτώσεων [π.χ. έμμεση αλλαγή της χρήσης της γης  εξαιτίας του εκτοπισμού των καλλιεργειών φυτών προοριζόμενων για την παραγωγή τροφίμων, νεότερα δάση]
  • λόγω των εκπομπών CO2 από την καύση βιομάζας (βιογενείς εκπομπές)

Ατμοσφαιρική

  • λόγω της καύσης βιομάζας (π.χ. αιωρούμενα σωματίδια, SO2…)
  • λόγω των εκπομπών ρύπων κατά την υπόλοιπη διάρκεια του κύκλου ζωής της βιοενέργειας (π.χ. μεταφορά της βιομάζας)

Κοινωνικοοικονομικοί

  • μη αποδοτική χρήση της βιομάζας
  • ανταγωνισμός με υφιστάμενες χρήσεις (π.χ. παραγωγή τροφίμων, χρήση ξύλου από τη βιομηχανία χαρτιού και χαρτοπολτού)

Το παράδειγμα της Γερμανίας

Η Γερμανία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός βιοαερίου στην Ευρώπη (διαθέτει 10846 μονάδες παραγωγής, οι οποίες αντιστοιχούν στο 63 % του συνόλου της ΕΕ).

Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από βιοαέριο αντιστοιχεί στο 16,8 % του συνόλου της ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές στη Γερμανία.

Μετά το 2000 παρασχέθηκαν στο πλαίσιο των διατάξεων του νόμου για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σημαντικά κίνητρα για την παραγωγή βιοαερίου. Δυνάμει του συγκεκριμένου νόμου, δόθηκε προτεραιότητα σύνδεσης στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας για τις εγκαταστάσεις παραγωγής βιοαερίου. Τους δόθηκε επίσης η δυνατότητα να πωλούν ηλεκτρική ενέργεια/βιοαέριο βάσει ενός τιμολογίου τροφοδότησης σταθερού για 20 έτη.

Με τις τροποποιήσεις που επήλθαν στον νόμο για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας το 2004 και το 2009 θεσπίστηκαν πρόσθετες πριμοδοτήσεις, όπως η πριμοδότηση για τη χρήση ενεργειακών καλλιεργειών. Οι περισσότερες εγκαταστάσεις παραγωγής βιοαερίου στη Γερμανία χρησιμοποιούν ως πρώτη ύλη μείγμα ενεργειακών καλλιεργειών και κοπριάς.

Το 2013, έκταση περίπου 1.157.000 εκταρίων (το 6,9 % της χρησιμοποιούμενης γεωργικής έκτασης) χρησιμοποιήθηκε για την παραγωγή ενεργειακών καλλιεργειών, κυρίως ενσιρωμένου αραβόσιτου (73 %).

Ωστόσο, η αυξημένη χρήση των ενεργειακών καλλιεργειών, ιδίως του αραβόσιτου, οδήγησε σε αντιπαράθεση απόψεων, καθώς προκάλεσε ζητήματα ανταγωνισμού (χρήση της βιομάζας, χρήση του εδάφους), αύξηση των μισθωμάτων γης, αλλαγές στη χρήση της γης (μικρότερη εναλλαγή καλλιεργειών, περισσότερη άροση, λιγότεροι μόνιμοι βοσκότοποι), πλεονάσματα θρεπτικών ουσιών, και είχε επίσης ως αποτέλεσμα προβλήματα αποδοχής από τον πληθυσμό.

Διάφορες τροποποιήσεις του νόμου το 2012, το 2014 και το 2017 (μείωση των πληρωμών, κατάργηση των πριμοδοτήσεων κ.λπ.) αποσκοπούσαν στην επιβράδυνση της ανάπτυξης του τομέα και ενθάρρυναν τη χρήση αποβλήτων αντί ενεργειακών καλλιεργειών. Παρόμοια αλλαγή της νομοθεσίας έλαβε πρόσφατα χώρα στην Ιταλία, τη δεύτερη μεγαλύτερη παραγωγό βιοαερίου στην Ευρώπη.