Συνέντευξη: Η συμβολή της αγροτικής οικονομίας στην ανάπτυξη της χώρας

Συνέντευξη: Η συμβολή της αγροτικής οικονομίας στην ανάπτυξη της χώρας

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ –  από την κα Μαραγκού Ειρήνη, Tekmon Geomatics (TG), στους Θωμά Σιούτη και Σπήλιο Καταφυγιώτη.

ΤG: Ποια είναι η γενική κατάσταση του γεωργικού τομέα στην Ελλάδα;

Ξεκινώντας και πριν προχωρήσουμε σε σχολιασμό για την κατάσταση της ελληνικής αγροτικής οικονομίας σήμερα ας δούμε ποια είναι τα βασικά της μεγέθη και μάλιστα σε σύγκριση με τα μέσα μεγέθη στην ΕΕ:

Η αγροτική παραγωγή (γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία, δασοκομία) συμβάλουν στη δημιουργία του 3,8% του συνολικού παραγόμενου προϊόντος της Ελλάδας (Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία), στην ΕΕ το αντίστοιχο ποσοστό είναι 2,3%.

Η Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία (ΑΠΑ) που προέρχεται από την αγροτική οικονομία το 2014 ήταν περίπου 6 δις € ενώ η ΑΠΑ στο σύνολο της ΕΕ είναι περί τα 160 δις €.

Το ποσοστό των απασχολούμενων στον πρωτογενή τομέα της οικονομίας στην Ελλάδα είναι περίπου 12,4% ενώ σε μέσο ευρωπαϊκό επίπεδο το ποσοστό αυτό είναι μόλις 5%.

Από τα παραπάνω βασικά στοιχεία γίνεται εύκολα αντιληπτό η σημασία του πρωτογενή τομέα στην οικονομία της χώρα μας και σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Στην πραγματικότητα η γεωργία και η κτηνοτροφία είναι οι δραστηριότητες που ασκούνται λίγο ως πολύ παντού, από τους εύφορους κάμπους, τις δυσπρόσιτες ορεινές περιοχές, τα απομακρυσμένα μικρά νησιά, ακόμα και σε βραχονησίδες, μέχρι και εντός των μεγάλων αστικών κέντρων. Η αγροτική οικονομία με τις δραστηριότητές της είναι η μόνη που μπορεί έστω και μη αποδοτικά σε πολλές περιπτώσεις, να αξιοποιήσει τη γη, εκτάσεις διαφόρων ειδών και παραγωγικών δυνατοτήτων, ακόμα και με ελάχιστο επενδεδυμένο κεφάλαιο επί αυτών και τις παραγωγικές δυνάμεις και δυνατότητες ανθρώπων διαφόρων φυσικών και πνευματικών ικανοτήτων.

ΤG: Ποιες είναι οι κυριότερες δυσκολίες του γεωργικού τομέα στην Ελλάδα;

Η ελληνική αγροτική οικονομία υποφέρει από κάποια χρόνια και όπως συνήθως τα ονομάζουμε διαρθρωτικά προβλήματα. Αυτά μπορούμε να τα συνοψίσουμε ως εξής:

  • Προβλήματα σχετικά με την ιδιοκτησία καλλιεργήσιμης γης
  • Προβλήματα σχετικά με φυσικούς παράγοντες
  • Μικρός κλήρος (Μέση εκμετάλλευση 49 στρ. έναντι 146 στρ στην ΕΕ)
  • Διάσπαρτα αγροτεμάχια
  • Έλλειψη υποδομών
  • Προβλήματα σχετικά με τις αγορές και τους κλάδους παραγωγής
  • Γήρανση αγροτικού πληθυσμού
  • Ανταγωνισμός από τρίτες χώρες
  • Χαμηλό μορφωτικό επίπεδο
  • Δυσκολία εξεύρεσης αγορών
  • Έλλειψη συνεταιριστικής κουλτούρας
  • Απόσταση από τα κέντρα αγορών της βόρειας και κεντρικής Ευρώπης
  • Διάθεση προϊόντων χωρίς τυποποίηση και σωστό marketing

Πέρα λοιπόν από αυτά τα χρόνια προβλήματα του κλάδου την τελευταία δεκαετία υπήρξε ένα ακόμα πρόβλημα αυτό του αυξημένου κόστους παραγωγής λόγω αυξημένων τιμών στις εισροές (ενέργεια, λιπάσματα, φάρμακα, ζωοτροφές). Το γεγονός αυτό και σε συνδυασμό με τα προαναφερθέντα διαρθρωτικά προβλήματα συνέβαλε στο να συμπιεστούν τα γεωργικά εισοδήματα σε αρκετές περιπτώσεις.

TG: Πως έχει επηρεάσει η οικονομική κρίση τον κλάδο της γεωργίας;

Ας έρθουμε όμως και στα καλά νέα: Φαίνεται ότι στα χρόνια της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα το εισόδημα από την δραστηριότητα στον πρωτογενή τομέα είναι το μόνο που άντεξε και μάλιστα όχι απλά άντεξε αλλά μάλλον βελτιώθηκε κιόλας. Θα λέγαμε πως ενώ η χώρα από το 2008 και μετά υποφέρει οικονομικά, έχουν χαθεί χιλιάδες θέσεις εργασίας, τα εισοδήματα από κάθε δραστηριότητα και πηγή έχουν καταβαραθρωθεί, για την γεωργία και την κτηνοτροφία η κατάσταση μπορεί μάλλον να περιγραφεί με τη φράση: «business as usual».

Ένα εντυπωσιακό στοιχείο είναι το γεγονός σύμφωνα με τη μελέτη των Τάσο Γιαννίτση και Σταύρο Ζωγραφάκη «GREECE: SOLIDARITY AND ADJUSTMENT IN TIMES OF CRISIS» Μάρτιος 2015, ότι μόνο το εισόδημα από αγροτικές δραστηριότητες σημείωσε αύξηση μεταξύ 2008 και 2012 σε επίπεδο νοικοκυριού και μάλιστα κατά 36,1% τη στιγμή που το εισόδημα από οποιαδήποτε άλλη πηγή ή δραστηριότητα μειώθηκε από λίγο ως τραγικά (από -3,9% στις συντάξεις ως -51,6% στα μερίδια από μετοχές)!

Προφανώς και τα πράγματα στον κλάδο δεν είναι ειδυλλιακά, περιγράψαμε άλλωστε πιο πάνω τα σημαντικότατα προβλήματα, όμως ο κλάδος έχει μάθει να ζει με τα προβλήματα αυτά για δεκαετίες. Δεν βελτιώθηκαν ξαφνικά τα δεδομένα στην αγροτική οικονομία, απλά η καταβαράθρωση των άλλων κλάδων και η σταθερότητα που αυτός διατήρησε, τον έκαναν από τον τελευταίο του χωριού να φαντάζει από σανίδα σωτηρίας, διέξοδο, ελπίδα μέχρι και ιδανικό πεδίο δραστηριότητας.

ΤG: Πόσα στρέμματα χρειάζεται κάποιος για να μπορεί να ζει από αυτά;

Εξαρτάται. Από 1 ως 500!

Εξαρτάται λοιπόν από την εντατικότατα της καλλιέργειας και το εισόδημα που αυτή προσφέρει στη μονάδα της έκτασης.

Κάποιες καλλιέργειες θεωρούνται εντάσεως εργασίας ή/και κεφαλαίου και αυτές προσφέρουν σημαντικό εισόδημα από μικρή έκταση, με σημαντικές επενδύσεις όμως ή/και πολλά εργατικά. Είναι οι λεγόμενες εντατικές καλλιέργειες στις οποίες περιλαμβάνονται όλα τα θερμοκήπια, τα περισσότερα κηπευτικά, τα ανθοκομικά.

Άλλες καλλιέργειες για να προσφέρουν σημαντικό εισόδημα από το οποίο μπορεί να ζήσει κάποιος δεν απαιτούν υψηλές επενδύσεις σε κεφάλαιο ούτε εντατική απασχόληση, όμως απατούν μεγάλες εκτάσεις, είναι οι λεγόμενες εκστατικές, αροτραίες ή μεγάλες καλλιέργειες. Τέτοιες είναι το σιτάρι το καλαμπόκι, τα δημητριακά γενικότερα, αλλά και το βαμβάκι, το τριφύλλι κλπ.

Κάπου στη μέση αυτής της κλίμακας – πολύ εντατικές εως πολύ εκτατικές καλλιέργειες – μπορούμε να τοποθετήσουμε τις φυτείες γενικά, δηλαδή τους δενδρώνες (ελιές, εσπεριδοειδή, μηλοειδή, ακρόδρυα κλπ.)

Στην Ελλάδα η μέση εκμετάλλευση διαθέτει 49 στρέμματα και είναι από τις μικρότερες στην ΕΕ.

Ενδεικτικά και ως τάξη μεγέθους και μόνο μπορούμε να σας αναφέρουμε μερικά παραδείγματα. Αν κάποιος θέλει για να ζήσει ικανοποιητικά, εισόδημα 15.000€ το χρόνο, θεωρητικά μπορεί να το αποκτήσει από:

  • 100 στρ. ελιές για ελαιοποίηση
  • 12 στρ. ντομάτα υπαίθρια για νωπή κατανάλωση
  • 3 στρ. ντομάτα υδροπονίας
  • 200 στρ. καλαμπόκι για καρπό
  • 40 στρ. ροδακινιές
  • 400 στρ. σιτάρι μαλακό

Πάντως δεν πρέπει να ξεχνάμε πως στις περισσότερες των περιπτώσεων και για τα μεγέθη και δεδομένα της χώρας μας, η ενασχόληση με τη γεωργία/κτηνοτροφία δεν είναι ούτε απλά μια επένδυση που επενδύουμε και περιμένουμε να ζήσουμε από τα κέρδη μας, ούτε απλά ένα επάγγελμα, είναι και τα δύο μαζί αλλά και τρόπος ζωής.

Το εισόδημα προέρχεται όχι μόνο από την απόδοσή των επενδύσεών μας, της εργασίας της δικής μας και της οικογένειας μας, αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις και από την ιδιοχρησία της γης μας, της αγροτικής μας κατοικίας και της παραγωγής μας. Όλα αυτά συνθέτουν έναν ξεχωριστό τρόπο ζωής που αυξάνει εμμέσως τα εισοδήματά μας.

TG: Αν κάποιος έχει ένα αγροτεμάχιο και σκέπτεται να το αξιοποιήσει επαγγελματικά, ποια είναι η διαδικασία;

Αξιολόγηση του εαυτού του για αυτήν τη δουλειά, τι έχει και τι μπορεί να αποκτήσει από γη και εξοπλισμό, τι εμπειρία, ικανότητες, γνώσεις έχει.

Να αποφασίσει με τι θα ασχοληθεί. Αυτό θα εξαρτηθεί από μια πληθώρα τόσο τεχνικών όσο και οικονομικών παραγόντων. Από τα αγροτεμάχια που διαθέτει, τη θέση τους, και το κλίμα της περιοχής, το μέγεθός τους, την ποιότητα των εδαφών, την ύπαρξη και την ποιότητα νερού άρδευσης.

Από το διαθέσιμο κεφάλαιο που μπορεί να επενδύσει και τις ώρες εργασίας που μπορεί να διαθέσει ο ίδιος και η οικογένειά του.

Την τεχνογνωσία που υπάρχει για τις διάφορες καλλιέργειες.

Τις δομές της αγοράς στην περιοχή του και τις δυνατότητες πρόσβασης σε αυτές.

Την ύπαρξη δομών υποστήριξης στην ευρύτερη περιοχή (Συνεταιρισμοί, ειδικοί επαγγελματίες, προμηθευτές κτλ)

Τις εμπορικές δυνατότητες των διαφόρων προϊόντων ώστε να πωληθεί το παραγόμενο προϊόν σε ανταγωνιστικές τιμές.

Τις δυνατότητες μεταποίησης του προϊόντος ώστε να επωφεληθεί από την προστιθέμενη αξία που αυτό θα λάβει.

Η αρχή μας πάντως είναι ότι ειδικά εφόσον μιλάμε για τρόφιμα κάθε προϊόν με τις κατάλληλες επιχειρηματικές κινήσεις μπορεί να βρει τη θέση του στην αγορά και με τιμή ικανοποιητική για τον παραγωγό!

Από κει και πέρα οι γραφειοκρατικές διαδικασίες όπως:

  • Ενιαία δήλωση της καλλιέργειάς του στον ΟΠΕΚΕΠΕ που είναι ο φορέας για τις κοινοτικές ενισχύσεις και τον ΕΛΓΑ για ασφάλιση της παραγωγής.
  • Ασφάλιση στον ΟΓΑ εφόσον είναι κατά κύριο επάγγελμα αγρότης.
  • Έναρξη επαγγέλματος στη ΔΟΥ.
  • Εγγραφή στο Μητρώο Αγροτών.
  • Εγγραφή εφόσον απαιτείται σε ειδικά μητρώα (κτηνοτροφικό, αμπελουργικό, μελισσοκομικό κτλ).
  • Άδειες κυκλοφορίας και οδήγησης τρακτέρ, αγροτικού αυτοκινήτου κτλ.

TG: Ποια είναι τα οφέλη του αγρότη;

  • Επαφή με τη γη-φύση
  • Η ικανοποίηση που προσφέρει η αίσθηση ότι είσαι παραγωγικός και δημιουργικός.
  • Η παραγωγικότητα προσφέρει περηφάνια. Οι συνειδητοποιημένοι παραγωγοί είναι περήφανοι για τα προϊόντα τους είτε για ποσοτικούς είτε για ποιοτικούς λόγους.
  • Η γη πάντα προσφέρει, η δουλεία του θα τον κάνει αν μη τι άλλο να μπορεί να ζει αξιοπρεπώς από αυτήν, θα έχει εισόδημα.
  • Ανεξαρτησία
  • Δυνατότητα άσκησης επιχειρηματική δράσης
  • Εξάσκηση δεξιοτήτων και ικανοτήτων που έχουν να κάνουν από τη χειρωνακτική εργασία, την κατανόηση της ζωής και της φύσης, τη μηχανολογία και λοιπές τεχνικές δεξιότητες μέχρι την επιχειρηματικότητα και τη διοίκηση.
  • Δεν πλήττεις, δεν βαριέσαι ποτέ!