του Χρήστου Καρατζά. Τι θα λέγατε αν μαθαίνατε ότι κάθε χρόνο κάθε ένας από εμάς πετάει 180 κιλά τροφίμων; Ότι κάθε οικογένεια αγοράζει τρόφιμα αξίας 600 ευρώ μόνο και μόνο για να καταλήξουν στον κάδο σκουπιδιών όταν αυτά λήξουν ή χαλάσουν. Σας φαίνεται υπερβολικό;

Τροφικά απόβλητα: Ένα πρόβλημα με περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές προεκτάσεις

του Χρήστου Καρατζά, Επιστημονικός Συνεργάτης της Ελληνικής Γεωργίας

Τι θα λέγατε αν μαθαίνατε ότι κάθε χρόνο κάθε ένας από εμάς πετάει 180 κιλά τροφίμων;  Ότι κάθε οικογένεια αγοράζει τρόφιμα αξίας 600 ευρώ μόνο και μόνο για να καταλήξουν στον κάδο σκουπιδιών όταν αυτά λήξουν ή χαλάσουν.  Σας φαίνεται υπερβολικό;

Και όμως, σύμφωνα με έρευνα της Ε.Ε. [1] , περίπου 90 εκατομμύρια τόνοι τροφίμων πετιούνται κάθε χρόνο στα σκουπίδια, ποσότητα που αντιστοιχεί σε 180 κιλά ανά ευρωπαίο κάτοικο. Σύμφωνα με την ίδια μελέτη το μεγαλύτερο ποσοστό των τροφίμων που πετιέται είναι ακόμα κατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση. Οι ΗΠΑ δεν τα πάνε καλύτερα και κάθε χρόνο 34 εκατομμύρια τόνοι τροφίμων καταλήγουν σε ΧΥΤΑ [2]. Τα στοιχεία για την Ελλάδα εκτιμούν ότι οι ποσότητες τροφικών αποβλήτων κυμαίνονται ετησίως στους 488.000 τόνους αν και μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει κάποια συστηματική μελέτη για τη χώρα μας.

Την ίδια στιγμή, έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής [3] υπολογίζει ότι λόγω της βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου, αλλά και της αύξησης του πληθυσμού, μέχρι το 2050 θα αυξηθεί η ζήτηση για τρόφιμα και πρώτες ύλες κατά 70%.

Οι επιπτώσεις στο περιβάλλον

Σήμερα ήδη το 60% των περισσότερων οικοσυστημάτων που παράγουν τα παραπάνω έχουν υποβαθμιστεί σημαντικά.  Φαίνεται λοιπόν ως μια απίστευτη σπατάλη και αλαζονική πολυτέλεια να αντλούνται τεράστιες ποσότητες νερού, να χρησιμοποιούνται τόνοι λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων και να καταστρέφεται η βιοποικιλότητα για να παραχθούν τρόφιμα που θα πεταχτούν στα σκουπίδια.

Μία επιπλέον παρενέργεια των τροφικών αποβλήτων συνδέεται με την εκπομπή των αερίων του θερμοκηπίου που προκαλούν την κλιματική αλλαγή. Ο τομέας των τροφίμων και ποτών εκτιμάται ότι παράγει το 17% των αερίων αυτών στην Ε.Ε. Μια ανάλυση σε όλο τον κύκλο ζωής των τροφικών αποβλήτων έδειξε ότι κάθε χρόνο παράγονται στην Ε.Ε. τουλάχιστον 170 εκατομμύρια τόνοι ισοδύναμου διοξειδίου του άνθρακα, ποσότητα που υπερβαίνει τις εκπομπές που παράγει η Ελλάδα, σε ένα ολόκληρο έτος, από όλες τις οικονομικές της δραστηριότητες.

Επιπλέον, τα τροφικά απόβλητα ανήκουν στην κατηγορία των βιοαποδομήσιμων αποβλήτων (των αποβλήτων δηλαδή που μπορούν να γίνουν κομπόστ) για τα οποία, η χώρα μας έχει την υποχρέωση να μειώσει την απόρριψη τους στους ΧΥΤΑ μέχρι το 2020 ώσπου να φτάσει στο 35% της ποσότητας που έθαβε το 1990. Δεδομένου ότι τα προηγούμενα χρόνια τα απόβλητα που παράγουμε αυξάνονται κάθε έτος, ο παραπάνω στόχος φαίνεται εξαιρετικά δύσκολο να επιτευχθεί. Εφόσον τα τροφικά απόβλητα αποτελούν σημαντικό κομμάτι των βιοαποδομήσιμων αποβλήτων, η μείωση τους συμβάλει, πέρα των άλλων πλεονεκτημάτων, και στην επίτευξη των εθνικών στόχων αλλά και στην αύξηση του χρόνου ζωής των ΧΥΤΑ για τους οποίους έχουν δημιουργηθεί ουκ ολίγες κοινωνικές εντάσεις.

… και στην οικονομία

Εξίσου σημαντικό είναι το οικονομικό όφελος που προκύπτει από την εξοικονόμηση αγοράς τροφίμων που δεν καταναλώνονται ποτέ. Δύο ανεξάρτητες μελέτες στο Ηνωμένο Βασίλειο και στις ΗΠΑ έδειξαν ότι αφενός στην πρώτη περίπτωση η αποφυγή των τροφικών αποβλήτων εξοικονομεί στα νοικοκυριά δαπάνες 600 ευρώ [4] ενώ στις ΗΠΑ το ίδιο ποσό υπολογίστηκε σε 300 ευρώ [5] ανά καταναλωτή. Ειδικότερα στις ΗΠΑ υπολογίζεται ότι το 10% των δαπανών για τρόφιμα καταλήγει να πετιέται, σε μια χώρα όπου ένας στους τρεις χαρακτηρίζεται ως υπέρβαρος.

Η περίπτωση των τροφικών αποβλήτων αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα λόγω της οικονομικής κρίσης την οποία υφίσταται. Σήμερα στη χώρα μας πάνω από το 20% του πληθυσμού βρίσκεται κάτω από το όριο της φτώχειας. Σύμφωνα με την Αρχιεπισκοπή Αθηνών, 10.000 μερίδες φαγητού ετοιμάζονται καθημερινά για τη σίτιση ευπαθών ομάδων του πληθυσμού, ενώ το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων μοιράζει κάθε χρόνο 10.500 τόνους τροφίμων σε περίπου 835.000 δικαιούχους που δεν μπορούν να καλύψουν τις βασικές διατροφικές τους ανάγκες. Αντίστοιχο είναι και το έργο φιλανθρωπικών ΜΚΟ που βοηθούν καθημερινά οικογένειες που έχουν άμεσες ανάγκες σε τρόφιμα. Στο πλαίσιο αυτό είναι τόσο κοινωνικά όσο και ηθικά επιλήψιμο να πετιούνται τρόφιμα που άλλοι συνάνθρωποι τα χρειάζονται.

Για όλους τους παραπάνω λόγους, τα τροφικά απόβλητα έχουν αποκτήσει ενδιαφέρον για την περιβαλλοντική στρατηγική της Ε.Ε. και πολλές πρωτοβουλίες έχουν ξεκινήσει να αναπτύσσονται για τη μείωσή τους. Σε όλες τις περιπτώσεις όμως κυρίαρχο ρόλο έχει ο ενημερωμένος και συνειδητοποιημένος καταναλωτής που πρέπει να ιεραρχεί τις αγορές και τις επιλογές του ώστε να καλύπτει πραγματικές και όχι πλασματικές ανάγκες γλυτώνοντας τόσο τον εαυτό του όσο και την κοινωνία από περιττή σπατάλη πόρων.

Διαβάστε επίσης: Ποιο είναι το μέλλον για το σύστημα διατροφής;


[1] European Commission (2010) Preparatory study on Food Waste across EU27 http://ec.europa.eu/environment/eussd/pdf/bio_foodwaste_report.pdf

[2] US Environmental Protection Agency, Food Waste Basics http://www.epa.gov/foodrecovery/

[3] European Commission (2011) Roadmap to a Resource Efficient Europe: http://ec.europa.eu/environment/resource_efficiency/pdf/com2011_571.pdf

[4] WRAP (2009) Household Food and Drink Waste in the UK

[5] Food Policy (2012) Total and per capita value food loss in the USA