Υπάρχει ορισμός του καύσωνα; Το φαινόμενο της «θερμικής νησίδας»

Υπάρχει ορισμός του καύσωνα; Το φαινόμενο της «θερμικής νησίδας»

…Αν σοβαρευτούμε και θελήσουμε να αναζητήσουμε ακριβή ορισμό του καύσωνα στη διεθνή ορολογία, όσο και να φανεί παράξενο, δεν θα βρούμε! Δεν υπάρχει με άλλα λόγια ένας κοινός ορισμός του καύσωνα και αυτό, διότι τα κριτήρια για τον ορισμό του διαφοροποιούνται ανάλογα με τη γεωγραφική θέση και τις κλιματικές συνθήκες μιας περιοχής. Για παράδειγμα, ενώ στις Σκανδιναβικές χώρες τιμές της θερμοκρασίας περί τους 35 βαθμούς θεωρούνται ότι αγγίζουν τα όρια του «καύσωνα», για την περιοχή μας χαρακτηρίζονται «φυσιολογικές». Αντίθετα, τιμές περί τους 40 βαθμούς, ενώ για τους κατοίκους της Σαχάρας ή της Σαουδικής Αραβίας θεωρούνται μάλλον κανονικές, για τη χώρα μας χαρακτηρίζονται ως τιμές «καύσωνα». Πάντως ο κατά λέξη ορισμός που χρησιμοποιείται για τον καύσωνα στη διεθνή μετεωρολογική κοινότητα είναι heat wave (κύμα ζέστης -γενικά), όρος που αναφέρεται σε μια περίοδο ασυνήθους και δυσάρεστου θερμού και υγρού καιρού. Τα κριτήρια του ευάρεστου καιρού εξαρτώνται από τις συνήθεις κλιματολογικές συνθήκες που επικρατούν σε κάθε περιοχή.

H κυριότερη αιτία για την εμφάνιση υψηλών θερμοκρασιών στη χώρα μας είναι η μεταφορά θερμών αερίων μαζών από τις ακτές της Αφρικής. Μετεωρολογικά το φαινόμενο παρατηρείται όταν στις κατώτερες στάθμες της ατμόσφαιρας (στα 850 mb –περίπου στα 1500 μέτρα ) πνέουν νοτιοδυτικοί άνεμοι ενώ στις ανώτερες στάθμες (στα 500 mb) παρατηρούνται υψηλές πιέσεις, που προκαλούν κατολισθήσεις των αερίων μαζών και οι οποίες προσθέτουν περισσότερη θερμότητα στα κατώτερα στρώματα. Εδώ θα πρέπει να σημειώσουμε ότι κατά κανόνα στη χώρα μας οι έκτακτες ανακοινώσεις της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας (ΕΜΥ) βγαίνουν όταν προβλέπεται ότι θα έχουμε υψηλές θερμοκρασίες, άνω των 40 βαθμών Κελσίου, για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο της μιας ημέρας και χαρακτηρίζουμε ως «καύσωνα» τις περιπτώσεις υψηλών θερμοκρασιών όταν συνυπάρχουν τα παρακάτω κριτήρια:

1. H μέγιστη θερμοκρασία σε συνοπτικούς ή αεροναυτικούς μετεωρολογικούς σταθμούς είναι μεγαλύτερη ή ίση των 39 βαθμών Κελσίου.

2. H ελάχιστη θερμοκρασία είναι μεγαλύτερη των 26 βαθμών Κελσίου.

3. Επικρατεί άπνοια ή ασθενείς άνεμοι και το θερμοκρασιακό εύρος είναι μικρό.

4. Οι υψηλές θερμοκρασίες παρατηρούνται σε ευρεία γεωγραφική έκταση και η διάρκειά τους υπερβαίνει τις τρεις ημέρες.

Η χειρότερη περίοδος καύσωνα των τελευταίων δεκαετιών ήταν από τις 19 ως και τις 27 Ιουλίου του 1987, όπου ο υδράργυρος ξεπέρασε σε πολλές περιοχές τους 39 βαθμούς και παρέμεινε για οκτώ ημέρες σε πολύ υψηλές τιμές με και με μικρό ημερήσιο θερμοκρασιακό εύρος. Ανάλογο «θερμό επεισόδιο» επαναλήφθηκε στις αρχές Ιουλίου του 1988, με επίσης μεγάλη διάρκεια θερμών ημερών.

Αν και οι υψηλότερες θερμοκρασίες παρατηρούνται συνήθως το τρίτο δεκαήμερο του Ιουλίου, σε ορισμένες περιοχές, όπως η Αττική, έχουν εμφανιστεί 45 βαθμοί στα τέλη Ιουνίου του 1982 και ακόμη υψηλότερη τιμή το πρώτο δεκαήμερο Ιουλίου, με 48 βαθμούς στο Τατόι στις 10.7.1977.

Το φαινόμενο της «θερμικής νησίδας»

Εκείνο που πρέπει να επισημάνω είναι ότι σε περιόδους καύσωνα τα κτίρια λόγω της μεγάλης τους θερμοχωρητικότητας δεν μπορούν να αποβάλλουν τα ποσά της θερμότητας ακόμη και το βράδυ και γενικότερα αυτό που πολλαπλασιάζει τον καύσωνα είναι οι συνθήκες ζωής στην πόλη. Η δόμηση, η χρήση του αιρκοντίσιον, η άσφαλτος, τα τεράστια κτίρια, τονίζουν την επίδραση του καύσωνα στον ανθρώπινο οργανισμό. Ότι πριν από εκατό χρόνια ερχόταν φυσιολογικά και το περνούσαμε σχεδόν ανώδυνα ανοίγοντας τα παράθυρα του σπιτιού, αυτή τη στιγμή, έτσι όπως έχουν δημιουργηθεί οι καταστάσεις στην Αθήνα, πολλαπλασιάζεται και η δυσφορία είναι μεγαλύτερη.

Παλαιότερα, όταν δεν υπήρχε αυτή η δόμηση, η Αθήνα και αεριζόταν και χώρους πρασίνου είχε και η θαλάσσια αύρα κυκλοφορούσε ανεμπόδιστα και δρόσιζε τους Αθηναίους. Η Αθήνα αλλά και γενικότερα και άλλες πόλεις παρουσιάζουν το φαινόμενο της «θερμικής νησίδας». Είναι ένα μικροκλιματικό φαινόμενο, στο οποίο η θερμοκρασία στο κέντρο είναι αισθητά μεγαλύτερη απ’ ό,τι στην εξοχή.

Τώρα το τι πρέπει να κάνουμε στις περιπτώσεις του καύσωνα λίγο πολύ όλοι το ξέρουμε. Κλασσικά λοιπόν θα πρέπει να παραμένουμε σε σκιερά και δροσερά μέρη και να αποφεύγουμε τους χώρους όπου επικρατεί συνωστισμός. Κυρίως χρειάζεται υπομονή. Ζέστη είναι θα περάσει… Και να μην ξεχνάμε να αναζητάμε περισσότερες πληροφορίες πάντα από τους ειδικούς και τους επαγγελματίες όπως από την ΓΓΠΠ.

ΟΙ ΥΨΗΛΟΤΕΡΕΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΕΣ ΤΟΝ ΙΟΥΝΙΟ

(Τιμές πάνω από 40 βαθμούς)

Ν Φιλαδέλφεια 44,6C (25/6/1982) Ελευσίνα 43,8C (25/6/1982) Τρίκαλα 43,C (26/6/1982) Θησείο 43,0C (21/6/1916) Μέγαρα 42,5C (26/6/1982) Τανάγρα 42,4C (26/6/1982) Λαμία 42,3C (25/6/1982) Λάρισα 42,2C (25/6/1982) Καλαμπάκα 42,0C (27/6/1980) Τατόι 42,0C (25/6/1982) Αλίαρτος 42,0C (26/6/1982) Αίγιο 41,9C (25/6/1982) Καλαμάτα 41,8C (25/6/1982) Πυργέλα Αργους 41,2C (25/6/1982) Τρίκαλα Ημαθίας 40,2C (25/6/1982) Μίκρα 39.8 (25/6/1982)

Ολόκληρο το άρθρο εδώ